18 stycznia
sobota
Piotra, Małgorzaty
Dziś Jutro Pojutrze
     
°/° °/° °/°

Paronomazje w "Kropce"

Ocena: 0
296

Paronomazją nazywamy zestawienie wyrazów podobnych brzmieniowo, które mają różne znaczenia.

Fot. pixabay.com/CC0

Stali czytelnicy „Idziemy” na pewno zauważyli, że choć ta rubryka znajduje się w dziale „Porady”, to teksty w niej publikowane bardzo często poradami tak naprawdę nie są. Niejednokrotnie piszę tu po prostu o różnych zjawiskach językowych: o tym, co wydaje mi się ważne, ciekawe, mało znane, zaskakujące itp. Czasem zaś wykraczam poza językoznawstwo i przyglądam się literaturze, choć zwykle zwracam wtedy uwagę zwłaszcza na zabiegi językowe wybranych autorów. Dziś także chcę Państwu zaproponować rzut oka na pewien specyficzny typ gry z językiem, często stosowany przez Piotra Mitznera, znakomitego teatrologa, badacza literatury współczesnej, edytora, animatora kultury i wreszcie eseisty i poety.

Język poezji Piotra Mitznera jest niezwykle oszczędny – tak jakby poeta bał się nadmiaru słów, ale też nie wierzył w to, że mogą one naprawdę być „odpowiednie rzeczy” (jak postulował Norwid). Krótkie frazy, bardzo krótkie, często wręcz jednowyrazowe wersy, liczne nieregularne strofy oddzielone światłem, brak interpunkcji – wszystko to sprawia, że nawet wizualnie wiersze te pokazują, że najwięcej dzieje się niejako między słowami i między wersami: czytelnik jest zaproszony do tego, by w tych wycyzelowanych frazach szukać dodatkowych sensów.

Jak już wspomniałem, Piotr Mitzner nieustannie prowadzi grę z językiem – właśnie grę, nie jest to bowiem zabawa, żonglerka słowna, ekwilibrystyczny popis umiejętności poetyckich, w którym sens schodzi na plan dalszy. Autor jest wyraźnie nieufny wobec języka, nieustannie obnaża jego ograniczenia, sprawdza i zarazem mistrzowsko wykorzystuje wszystkie możliwości, jakie daje polszczyzna, aby wyrazić to, co w zasadzie w pełni nigdy nie jest wyrażalne.

Rzecz jasna, nie znaczy to, że w tych wierszach brakuje poczucia humoru. W tomiku „Kropka”, do którego po latach właśnie wróciłem (został on wydany w roku 2011), znajdziemy i taką miniaturkę: To ja/a to sekwoja//stoimy obok siebie//udaję że to moja/sekwoja („Fotografia z Kalifornii). Jest ona nie tylko żartobliwa, lecz także niezwykle muzyczna m.in. dzięki dominującym w tak krótkich wersach rymowanym wyrazom i wyrażeniom to ja: sekwoja; moja: sekwoja.

Doskonały słuch Piotra Mitzner na polszczyznę (nie bez znaczenia może tu być też jego fascynacja kulturą rosyjską) przejawia się także w tytułowych paronomazjach. Przypomnę, że paronomazją nazywamy zestawienie wyrazów podobnych brzmieniowo, które mają różne znaczenia. Takie zderzenia odległych semantycznie wyrazów i wyrażeń niejednokrotnie ujawniają jakieś ich dalekie albo też zupełnie fałszywe związki, fonetyczne podobieństwo niesie więc ze sobą walor znaczeniowy.

W tomiku „Kropka” paronomazje są dość częste i niezwykle różnorodne, często łączą w sobie leksykę z bardzo odległych pól znaczeniowych i stylistycznych. Oto np. w wierszu „Kącik pedagogiczny” czytamy m.in.: Rozesłać wici/do bicia dzieci/dzieci nie kryją/że coś knują//schować dzieci/żeby nie knuły//albo przed nimi/schować się/w pleśni baśni//schować się/zanim się zaczną/te ich//potyczki na patyczki. Z kolei utwór „Przejścia” zawiera m.in. dwuwers wieczne/wietrzenie grobów, wiersz „Wielki śnieg” niemal definicyjną frazę pamięć jest zamieć, a utwór „Jutro lustro” – zapowiedź zanim klikniesz zaklniesz. Niekiedy paronomazje są bardziej rozbudowane, to już nie tylko para wyrazów, lecz ich dłuższy lub krótszy ciąg, jak w pierwszej strofie „Pamiętnika”: Sztambuch otwiera/dotyka papieru/muszka meszka/muska/nóżką.

Zachęcam Państwa do lektury wierszy Piotra Mitznera – nie tylko, rzecz jasna, ze względu na ich językowe walory.

 

Idziemy nr 36 (725), 8 września 2019 r.

PODZIEL SIĘ:
OCEŃ:

DUCHOWY NIEZBĘDNIK - 18 stycznia

Jezus rzekł: «Pójdź za Mną!» Ten wstał i poszedł za Nim
Dziś w Kościele: sobota, I tydzień zwykły, dzień powszedni
+ Czytania liturgiczne (rok A, II): 1Sm 9,1-4.17-19 i 10,1; Ps 21 (20),2-3.4-5.6-7: Mk 2,13-17
+ Komentarz Bractwa Słowa Bożego do czytań

ZAPOWIADAMY, ZAPRASZAMY



Najczęściej czytane komentarze



Najwyżej oceniane artykuły

Reklama

Miejsce na Twoją reklamę
W tym miejscu może wyświetlać się reklama Twoich usług i produktów. Zapraszamy do kontaktu.
- Materiał partnera serwisu -