Przed miesiącem Akademia Szwedzka ogłosiła, że tegorocznym laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie literatury został węgierski pisarz László Krasznahorkai, wyróżniony m.in. za „fascynującą i wizjonerską twórczość, która w obliczu apokaliptycznego terroru potwierdza siłę sztuki”.
fot. Miklós Déri - Déri Miklós: Arcok | CC BY-SA 4.0 | wikimedia
Nazwisko laureata błyskawicznie pojawiło się niemal we wszystkich mediach, a wraz z nim problem, jak je odmieniać. Obok siebie funkcjonują dwa warianty: rzeczownikowy, czyli Krasznohorkaia, Krasznahorkaiowi itd., oraz przymiotnikowy, czyli Krasznohorkaiego, Krasznahorkaiemu itd. Czasem w jednym tekście miesza się oba modele, np.: „Po ogłoszeniu werdyktu przez Komitet Noblowski gratulować Nobla Krasznahorkaiowi będą wszyscy, którzy biorą udział w aktualnym węgierskim wyścigu prezydenckim. (…) Węgierski prozaik György Spiró nie spodziewa się, by Nobel dla Krasznahorkaiego przełożył się na znaczący wzrost zainteresowania jego dziełami wśród Węgrów”. A jak być powinno?
Zacznę od tego, że w odmianie nazwisk węgierskich nigdy nie stosuje się apostrofu. Jeśli zaś chodzi o wzór odmiany, to zależy on od typu danego nazwiska. Nazwiska zakończone na spółgłoskę twardą (jak polskie typu Szponar, Wanat) odmieniamy jak rzeczowniki: Molnár, Molnára, Molnárowi; Liszt, Liszta, Lisztowi. Nazwiska zakończone na -i, -y (jak polskie typu Wysoki, Cichy) odmieniamy jak przymiotniki, np. Gömöri, Gömöriego, Gömöriemu; Ormandy, Ormandyego, Ormandyemu. Podobnie traktujemy nazwiska zakończone na -szky, -czky, przy czym poza mianownikiem spolszczamy je, np. Medveczky, Medveckiego, Medveckiemu. Nazwiska zakończone na -gy, -ly, -ny (wymawiane jak d’, j, ń) odmieniamy według wzoru rzeczownikowego miękkotematowego (jak polskie typu Rataj, Pigoń): Nagy, Nagya, Nagyowi; Kodály, Kodálya, Kodályowi.
Bardziej kłopotliwe są nazwiska zakończone na -i, które czytamy jak „j”. Ze słowników i poradników językowych znamy przykład nazwiska Jókai, które możemy odmieniać jak rzeczownik i jak przymiotnik, a więc: Jókaia, Jókaiowi, ale i Jókaiego, Jókaiemu. Z kolei w przypadku współczesnego malarza, który nazywa się Győző Somogyi, zdecydowanie dominuje odmiana przymiotnikowa (a więc Somogyiego, Somogyiemu), a w przypadku piłkarza nazywającego się Ádám Szalai – rzeczownikowa (a więc Szalaia, Szalaiowi).
Jak widać, interesująca nas grupa węgierskich nazwisk nie ma w polszczyźnie utrwalonego modelu odmiany. W przypadku tegorocznego noblisty wydaje się, że ustabilizuje się jednak dominująca już dziś odmiana przymiotnikowa: László Krasznahorkai – Krasznohorkaiego, Krasznahorkaiemu, Krasznohorkaiego, Krasznahorkaim, Krasznahorkaim, Krasznahorkai.
Co? Gdzie? Kiedy?
