27 lutego
sobota
Gabriela, Anastazji
Dziś Jutro Pojutrze
     
°/° °/° °/°

Wanat jak adwokat, Pigoń jak paź

Ocena: 0
4392
Z ubiegłotygodniowego tekstu wiadomo już, że aby właściwie przyporządkować nazwisko jakiemuś istniejącemu w polszczyźnie modelowi odmiany, należy sprawdzić, jaką ma ono końcówkę oraz jaki jest jego temat fleksyjny. Sama końcówka – choć przynosząca wiele informacji i eliminująca część teoretycznie możliwych wzorców deklinacyjnych – nie wystarcza (przypomnijmy: Lato – o Piotrze Lacie, ale: Bunio – o Pawle Buniu). Jeśli chodzi o temat fleksyjny, to przy odmianie nazwisk interesuje nas to, jak jest on zakończony, a dokładniej – czy ostatnia głoska jest twarda, czy miękka. Okazuje się bowiem, że to właśnie twardość i miękkość tematu fleksyjnego może różnicować wzorce odmiany nazwisk (a także wyrazów pospolitych) mających identyczne końcówki fleksyjne.

Spójrzmy na wyraziste przykłady nazwisk typu Mróz, Szponar, Wanat, Korab z jednej strony, a Miś, Rataj, Pigoń, Koć z drugiej strony. Wybrałem te nazwiska nie bez powodu – wszystkie one mają w mianowniku liczby pojedynczej tzw. końcówkę zerową, niemającą wykładnika w postaci litery czy głoski, czyli od razu, łatwo możemy przyjrzeć się tematom. Przy okazji wyjaśnijmy to, z czym wiele osób ma problemy w początkowych klasach szkoły podstawowej. Wyrazy odmienne w każdym przypadku gramatycznym mają jakąś końcówkę – charakterystyczną właśnie dla tego przypadka. Jest tak również w mianowniku liczby pojedynczej rzeczowników rodzaju męskiego typu dom, chleb czy właśnie Mróz. To, że tej końcówki „nie widać”, nie znaczy, że jej nie ma – w pewnym sensie można by nawet powiedzieć, że to brak litery czy głoski jest w tym przypadku końcówką, właśnie końcówką zerową. W podręcznikach gramatyki taką końcówkę oznacza się symbolem „?”, np.: M: dom-?, D: dom-u, C: dom-owi, B: dom-?, N: (z) dom-em, Msc: (o) dom-u, W: domi-e.

Wróćmy do nazwisk. Czym różnią się wyróżnione wyżej grupy? Oczywiście tym, że nazwiska z pierwszej mają temat fleksyjny zakończony na spółgłoska twardą: „z” (Mróz), „r” (Szponar), „t” (Wanat), „b” (Korab), a te z drugiej – na spółgłoskę miękką: „ś” (Miś), „j” (Rataj), „ń” (Pigoń), „ć” (Koć). W konsekwencji te pierwsze odmieniają się jak inne twardotematowe rzeczowniki żywotne rodzaju męskiego, np. adwokat czy wielbłąd. Sprawdźmy: D., B. adwokata, wielbłąda Mroza, C. adwokatowi, wielbłądowi Szponarowi, N. (z) adwokatem, wielbłądem Wanatem, Msc. – (o) adwokacie, wielbłądzie Korabie. Analogicznie nazwiska z drugiej grupy odmieniają się jak inne miękkotematowe żywotne rzeczowniki rodzaju męskiego, np. paź czy łoś. Należy zatem odmieniać: D., B. pazia, łosia Misia, C. paziowi, łosiowi Ratajowi, N. (z) paziem, łosiem Pigoniem, Msc. (o) paziu, łosiu Kociu.

Jak widać, aby zastosować właściwy wzorzec odmiany dla konkretnego nazwiska, należy sprawdzić, jaka jest jego końcówka fleksyjna i jak kończy się jego temat fleksyjny, a następnie znaleźć tak samo zbudowany wyraz pospolity – to pozwoli uniknąć większości problemów z odmianą.


dr Tomasz Korpysz
Idziemy nr 22 (351), 27 maja 2012 r.
PODZIEL SIĘ:
OCEŃ:

DUCHOWY NIEZBĘDNIK - 27 lutego

Sobota, I Tydzień Wielkiego Postu
+ Dzień Powszedni
Oto teraz czas upragniony,
oto teraz dzień zbawienia.

+ Czytania liturgiczne (rok B, I): Mt 5, 43-48
+ Komentarz do czytań (Bractwo Słowa Bożego)

+ Wielkopostne kościoły stacyjne (diec. warszawskie): 27 lutego – par. św. Stanisława Kostki (ul. Hozjusza 2, AW)

ZAPOWIADAMY, ZAPRASZAMY

Co? Gdzie? Kiedy?
chcesz dodać swoje wydarzenie - napisz
Blisko Nas (bieżące informacje)
+ Beatyfikacja kard. Stefana Wyszyńskiego
+ Transmisje Mszy świętych w TV, internecie i radiu
+ Wyślij intencję modlitewną do sióstr karmelitanek bosych na czas epidemii
+ Informacje o odpustach



E-WYDANIE


Zachęcamy do prenumeraty e-wydań tygodnika Idziemy



Reklama

Miejsce na Twoją reklamę
W tym miejscu może wyświetlać się reklama Twoich usług i produktów. Zapraszamy do kontaktu.
- Materiał partnera serwisu -



Newsletter